อินเทอร์เน็ต เปลี่ยนวิธีเข้าถึงข้อมูลด้านสุขภาพของผู้คนไปอย่างมาก ในอดีตหากเรารู้สึกกังวลเกี่ยวกับอาการผิดปกติของร่างกาย มักไปปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือค้นคว้าจากหนังสืออ้างอิงทางการแพทย์ แต่ทุกวันนี้ การใช้เครื่องมือค้นหาบนอินเทอร์เน็ต ก็สามารถแสดงผลลัพธ์ได้นับพันรายการภายในเวลาไม่กี่วินาที
ทิพา กัมดาร์ รองศาสตราจารย์ด้านเภสัชกรรมปฏิบัติ จากมหาวิทยาลัยคิงส์ตัน บอกว่า ข้อมูลบนโลกออนไลน์ไม่ได้มีความน่าเชื่อถือทั้งหมด โดยเฉพาะโซเชียลมีเดียที่มีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่ข้อมูลสุขภาพที่ไม่ถูกต้องและชวนให้เข้าใจผิดได้อย่างรวดเร็ว ขณะที่เว็บไซต์อาจใช้ภาษาที่ซับซ้อน ให้ข้อมูลที่ไม่ครบถ้วนถูกต้อง หรือไม่ก็ล้าสมัย
เธอบอกว่า การค้นคว้าข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาสุขภาพบนอินเทอร์เน็ต อาจทำให้ผู้คนรู้สึกถึงอำนาจในการดูแลสุขภาพมากขึ้น แม้การเข้าถึงข้อมูลสุขภาพที่เพิ่มขึ้นจะมีประโยชน์ แต่การดูแลสุขภาพด้วยตัวเองที่แพร่หลายมากขึ้นก็มาพร้อมความเสี่ยงเช่นกัน
มีงานวิจัยชี้ว่า การวินิจฉัยและรักษาอาการเจ็บป่วยด้วยตัวเอง หรือการพึ่งพาคำแนะนำจากแหล่งข้อมูลที่ไม่มีคุณสมบัติเหมาะสม อาจนำไปสู่ความผิดพลาด การใช้ยาอย่างไม่ถูกต้อง และการเข้ารับความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญล่าช้า
เธอบอกว่า การแปลความหมายของอาการเจ็บป่วยมักเป็นเรื่องยากหากไม่มีความรู้ทางการแพทย์ เช่น อาการปวดศีรษะ อ่อนเพลีย ปวดท้อง และผื่นขึ้นตามผิวหนัง อาจเกิดจากสาเหตุที่เป็นไปได้หลายสิบประการ นอกจากนี้ ยังอาจนำไปสู่ความวิตกกังวลเกินเหตุ หรือดูเบาอาการป่วย
“การค้นหาคำว่า ปวดศีรษะ อาจทำให้พบข้อมูลเกี่ยวกับโรคร้ายแรงที่พบได้ไม่บ่อย เช่น เนื้องอกในสมอง จนทำให้เกิดความตื่นตระหนกโดยไม่จำเป็น แม้บางครั้งการค้นหาข้อมูลออนไลน์อาจช่วยชี้แนะแนวทางที่ถูกต้องได้ แต่ก็อาจกระตุ้นให้เกิดความวิตกกังวลเกินกว่าเหตุ หรือทำให้เข้าใจผิดว่าตนเองไม่มีปัญหาสุขภาพร้ายแรง” รองศาสตราจารย์ทิพากล่าว
รองศาสตราจารย์ทิพาบอกว่า ผลกระทบที่สำคัญประการหนึ่งของการดูแลสุขภาพด้วยตัวเอง คือ การเข้าถึงความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญล่าช้า โดยเฉพาะกับคนที่มั่นใจว่า วินิจฉัยอาการได้ถูกต้องจากข้อมูลออนไลน์ อาจเลื่อนการไปพบแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ออกไป แม้อาการป่วยจะยังคงอยู่หรือรุนแรงขึ้นก็ตาม
เธอบอกว่า การวินิจฉัยโรคตั้งแต่ระยะแรกมักช่วยเพิ่มโอกาสในการรักษาให้ได้ผลดี ตั้งแต่โรคติดเชื้อไปจนถึงโรคมะเร็ง หากผู้คนใช้เวลาหลายสัปดาห์หรือหลายเดือนรักษาตัวเอง โอกาสที่จะได้รับการรักษาหรือเข้าแทรกแซงทางการแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ ก็อาจสูญเสียไป
เธอบอกว่า อีกปัญหาสำคัญ คือ อิทธิพลของ "อินฟลูเอนเซอร์" บนโซเชียลมีเดีย ที่ปัจจุบันผู้คนหันไปขอคำแนะนำเกี่ยวกับการรักษาจากอินฟลูเอนเซอร์และผู้ผลิตคอนเทนต์มากขึ้น บางคนแนะนำผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร สมุนไพร หรือยาที่หาซื้อได้โดยไม่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์ ซึ่งแตกต่างจากแพทย์และเภสัชกร
“อินฟลูเอนเซอร์ไม่จำเป็นต้องแสดงหลักฐานว่า คำแนะนำของตนมีงานวิจัยรองรับ คำแนะนำเหล่านั้นอาจอ้างอิงจากประสบการณ์ส่วนตัวมากกว่าหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ การรักษาที่ดูเหมือนไม่มีอันตรายอาจเกิดปฏิกิริยากับยาที่แพทย์สั่ง หรือทำให้อาการเจ็บป่วยที่มีอยู่เดิมรุนแรงขึ้นได้” รองศาสตราจารย์ทิพาระบุ
ขณะที่การซื้อยาทางออนไลน์ยังทำให้เกิดข้อกังวลเพิ่มเติม ปัจจุบันมีเว็บไซต์หลายพันแห่งจำหน่ายยาให้ผู้บริโภคโดยตรง โดยมักนำเสนอจุดขายเรื่องความสะดวกและความเป็นส่วนตัว แม้ร้านขายยาออนไลน์จำนวนมากจะดำเนินกิจการอย่างถูกกฎหมาย แต่ก็มีอีกหลายแห่งที่ไม่ได้เป็นเช่นนั้น ผู้บริโภคแยกแยะยาปลอมได้ยากเป็นพิเศษ โดยเฉพาะเมื่อเว็บไซต์จำหน่ายยาดูเป็นมืออาชีพและน่าเชื่อถือ
รองศาสตราจารย์ทิพาแนะนำ กฎง่าย ๆ 3 ข้อ ที่จะช่วยให้การค้นหาอาการเจ็บป่วยบนอินเทอร์เน็ตปลอดภัยมากขึ้น
หนึ่ง เลือกใช้แหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ โดยอ้างอิงข้อมูลจากสถาบันทางการแพทย์ที่เป็นที่ยอมรับ เช่น ระบบบริการสุขภาพแห่งชาติ แทนการพึ่งพาบล็อกส่วนตัวหรือแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย
สอง ใช้อินเทอร์เน็ตเพื่อเตรียมตัวก่อนพบแพทย์ มองข้อมูลที่ค้นพบเป็นรายการคำถามสำหรับนำไปปรึกษาแพทย์ และปล่อยให้การวินิจฉัยเป็นหน้าที่ของแพทย์
สาม ระมัดระวังคำแนะนำเกี่ยวกับการรักษาที่พบทางออนไลน์ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร สมุนไพร หรือยาที่อินฟลูเอนเซอร์แนะนำ อาจไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับ และอาจเกิดปฏิกิริยากับการรักษาอื่นๆ ที่กำลังใช้อยู่ หากไม่แน่ใจ ควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนทดลองใช้
“คำแนะนำที่อ้างว่าสามารถรักษาโรคได้อย่างมหัศจรรย์ รับประกันผลลัพธ์ หรือปฏิเสธความสำคัญของความเชี่ยวชาญจากบุคลากรทางการแพทย์ ล้วนเป็นสิ่งที่ควรระมัดระวัง” รองศาสตราจารย์ทิพาระบุ
รองศาสตราจารย์ทิพาย้ำว่า ความสะดวกสบายและความมั่นใจไม่ได้รับประกันความถูกต้องเสมอไป การตัดสินใจผิดพลาดเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง อาจสร้างความเสียหายมากกว่าเวลาที่ประหยัดได้จากการไม่ไปพบแพทย์
ที่มา
DIY healthcare is on the rise – here’s why it’s so dangerous