มีมหาวิทยาลัยจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ ในประเทศญี่ปุ่น ที่เริ่มเปิดรับนักศึกษา “วัยกลางคน” ให้กลับมาเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ในห้องเรียน เพื่อเตรียมรับความท้าทายของชีวิตบทใหม่ในช่วงวัยเกษียณ

ที่ มหาวิทยาลัยริกเคียว ในกรุงโตเกียว ช่วงปลายเดือนกันยายน ปี 2025 มีการเปิดบรรยายวิชาทฤษฎีการเงิน โดยมีนักศึกษาราว 60 คนที่อายุ 50 ปีขึ้นไป เข้าฟังการบรรยายอย่างตั้งใจ

การบรรยายดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของหลักสูตร “การเรียนรู้ในช่วงครึ่งหลังของชีวิต” ของมหาวิทยาลัยริกเคียวที่เปิดตัวในปี 2008 เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้อยู่ในช่วงวัยกลางคนได้กลับมาเรียนอีกครั้ง และพบกับความท้าทายใหม่ ๆ

หลักสูตรเหล่านี้ กำหนดระยะเวลาไว้ที่ 1 ปี โดยนักศึกษาจะเข้าเรียนในช่วงบ่ายของวันธรรมดา การเรียนเน้นการบรรยายและสัมมนาเป็นหลัก และหากสะสมหน่วยกิตได้ครบ 18 หน่วย จะได้รับประกาศนียบัตร และสำหรับผู้ที่ต้องการเรียนต่อ ก็สามารถลงเรียนในหลักสูตรเฉพาะทางเพิ่มอีกหนึ่งปี

อายุเฉลี่ยของนักศึกษาหลักสูตรนี้ อยู่ที่ 63–64 ปี โดยมีภูมิหลังหลากหลาย ตั้งแต่คนที่เกษียณอายุแล้ว ไปจนถึงคนที่ยังเป็นพนักงานบริษัทที่มาเข้าเรียนควบคู่ไปกับการทำงาน

กระทรวงศึกษาธิการ วัฒนธรรม กีฬา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของญี่ปุ่น เผยว่า ในปีงบประมาณ 2023 มีมหาวิทยาลัยทั้งหมด 239 แห่งที่เปิดหลักสูตรประกาศนียบัตรในลักษณะนี้ ตัวเลขดังกล่าวเพิ่มขึ้นจากปีงบประมาณ 2019 ซึ่งมีอยู่ 183 แห่ง

ส่วนของเนื้อหาวิชาที่เปิดสอน มีความหลากหลายอย่างมาก เช่น หลักสูตรของ มหาวิทยาลัยวาเซดะ ออกแบบมาสำหรับคนวัยทำงานที่อายุระหว่าง 40–65 ปี โดยมุ่งเน้นให้ผู้เรียนออกแบบเส้นทางอาชีพช่วงครึ่งหลังของชีวิต รวมถึงการใช้ชีวิตในขณะที่ยังทำงานอยู่ นักศึกษาจะได้เรียนรู้การคิดด้วยตนเองโดยไม่พึ่งพาโครงสร้างองค์กรของบริษัท ผ่านการบรรยายและการทำงานกลุ่มร่วมกับผู้เรียนต่างวัย ต่างอาชีพ และต่างภูมิหลัง

ส่วน มหาวิทยาลัยเมจิ มีการเปิดโครงการ Smart Career สำหรับผู้หญิงในหลักสูตรธุรกิจทั่วไประยะเวลา 6 เดือน สำหรับผู้ที่มุ่งสู่การเป็นผู้นำหรือผู้บริหาร และหลักสูตรธุรกิจพื้นฐานระยะเวลา 4 เดือน เพื่อเรียนรู้การทำธุรกิจ

“การเรียนในตอนนี้ ต่างจากการเรียนหนังสือในช่วงที่เป็นวัยรุ่น ซึ่งรู้สึกเหมือนถูกบังคับให้ต้องเรียน ตอนนี้ฉันรู้สึกว่า การเรียนรู้ทำให้ชีวิตของฉันสมบูรณ์ขึ้น และการเรียนรู้นั้นไม่มีวันสิ้นสุด” ทามากิ คุโบมูระ กล่าว เธอลาออกจากงานก่อนถึงอายุเกษียณ และสมัครเข้าเรียนในมหาวิทยาลัย เพราะอยากพัฒนาตัวเองด้วยการเรียนรู้เรื่องปัญญาประดิษฐ์

ทามากิบอกว่า การเข้าเรียนทำให้เธอตระหนักว่า ญี่ปุ่นยังมีปัญหาสังคมอีกมากที่ต้องได้รับการแก้ไข เช่น ผู้สูงอายุที่ถูกทอดทิ้ง และเธออยากมีส่วนร่วมช่วยแก้ปัญหาสังคมโดยใช้ทักษะด้านเอไอ

เช่นเดียวกับ ฮิโตชิ มาซึยามะ อดีตวิศวกรสิ่งแวดล้อมที่กลับมาเป็นนักศึกษาอีกครั้ง บอกว่า สำหรับเขาแล้ว เสน่ห์อย่างหนึ่งของการกลับมาเรียน คือ การได้สร้างมิตรภาพใหม่ๆ ที่ไม่เกี่ยวข้องกับที่ทำงานเดิม 

เขาบอกว่า ได้ทำทุกอย่างที่ควรทำในฐานะคนทำงานมาแล้ว และอยากวางตัวเองไว้ในโลกใหม่ เพื่อคิดทบทวนว่าจะก้าวต่อไปอย่างไรในช่วงครึ่งหลังของชีวิต เขาบอกว่า อยากเรียนในสาขาที่ไม่คุ้นเคย และเลือกเรียนด้านวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ ซึ่งทำให้เรียนรู้เกี่ยวกับการทำงานขององค์กรไม่แสวงกำไร

“สังคมญี่ปุ่นในปัจจุบันขาดความตระหนักเรื่องการช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ผมอยากเข้าร่วมองค์กรไม่แสวงหากำไรหรือกลุ่มอาสาสมัคร เพื่อมีส่วนร่วมในการส่งเสริมวัฒนธรรมและการแลกเปลี่ยนระหว่างประเทศ” ฮิโตชิ กล่าว

ทาเคชิ อิเคงุจิ ผู้บริหาร Teinengo Laboratory ซึ่งทำวิจัยและอบรมเกี่ยวกับอาชีพและวิถีชีวิตหลังวัยเกษียณ อธิบายว่า การที่คนวัยกลางคนและคนวัยเกษียณกลับเข้าเรียนในมหาวิทยาลัยอีกครั้งว่า ข้อดีประการหนึ่งของการกลับมาเรียน คือ การได้ผสานองค์ความรู้ที่มีงานวิจัยรองรับเข้ากับทักษะและประสบการณ์ของผู้เรียน และเป็นโอกาสในการค้นพบว่า ความรู้และประสบการณ์เหล่านั้นจะเป็นประโยชน์ต่อสังคมได้อย่างไร และควรนำไปใช้ในรูปแบบใด อีกทั้งยังเป็นช่องทางให้ได้พบปะผู้คนที่จะไม่มีโอกาสรู้จักจากการทำงานในบริษัท

เขาบอกว่า หากลงเรียนในขณะที่ยังทำงานอยู่ ก็มีโอกาสมากที่จะนำสิ่งที่เรียนรู้จากห้องเรียนไปประยุกต์ใช้กับงาน และช่วยให้ตั้งเป้าหมายสำหรับชีวิตหลังเกษียณได้ชัดเจนยิ่งขึ้น แม้จะยังไม่เห็นเส้นทางอาชีพที่ชัดเจน และการได้เดินอยู่ในรั้วมหาวิทยาลัยท่ามกลางคนหนุ่มสาวที่มีพลัง ก็เป็นแรงกระตุ้นที่ดีอย่างยิ่ง

เขาย้ำว่า สิ่งสำคัญ คือ การวางชื่อบริษัทหรือตำแหน่งงานเอาไว้ข้างหลัง เมื่อเข้าชั้นเรียน ความน่าดึงดูดอยู่ที่การได้ทำสิ่งที่ไม่ใช่ส่วนต่อเนื่องจากอาชีพเดิม แต่เป็นการปฏิสัมพันธ์กันในฐานะคนธรรมดาอย่างเท่าเทียม สามารถนำไปสู่ช่วงชีวิตบทใหม่ได้

ที่มา
Senior Japanese Citizens Return to University to Gain Knowledge, Find New Career, Make Friends