จอห์น โบตเนอร์ ในวัย 70 ปี พร้อมจักรยานสามล้อไฟฟ้า อาสาพา “เพื่อนร่วมทาง” ซึ่งเป็นผู้สูงอายุในเมืองซานตาบาร์บารา ปั่นรถสามล้อลัดเลาะไปตามเส้นทางชายฝั่งทะเลที่สวยงามของแคลิฟอร์เนีย เพื่อมอบความสุขให้กับผู้สูงวัยที่โดดเดี่ยวโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย

แม้จะมีอายุเข้าสู่เลข 7 แล้ว แต่จอห์นยังมีร่างกายที่แข็งแรงและไม่เคยคิดว่าตัวเองเกษียณ เขามองว่า สิ่งที่ทำอยู่นี้ คือ “ทางเดินสายใหม่เพื่อประสบการณ์ใหม่ๆ” จอห์นบอกว่า ทุกครั้งที่กลับมาจากการปั่นสามล้อพาผู้สูงอายุเที่ยว ทำให้เขารู้สึกว่าเขาเปลี่ยนแปลงไป

ในซานตาบาร์บารา จอห์นดูแลอาสาสมัครนักปั่นรวม 60 คน และรถสามล้อไฟฟ้า 17 คัน อาสาสมัครนักปั่นรุ่นเยาว์ที่สุดอายุ 15 ปี ส่วนที่อาสาสมัครที่สูงวัยที่สุดอายุ 87 ปี ขณะที่มีผู้รอคิวขึ้นรถสามล้อพาเที่ยวของพวกเขายาวเหยียดอยู่เสมอ

ทุกครั้งที่จอห์น พาผู้โดยสารสูงวัยซึ่งเป็น “เพื่อนร่วมทาง” ขึ้นรถสามล้อไฟฟ้าที่มีที่นั่งด้านหน้าสองที่ ย่านดาวน์ทาวน์ของซานตาบาร์บาราก็ดูจะสดใสขึ้นทันที ผู้คนที่ผ่านไปมาพากันโบกมือทักทาย เด็กๆ หยุดเดินกลางคันเพื่อมองดู ขณะที่จอห์นออกปั่นจักรยานพาเที่ยว เขาจะสวมเสื้อที่มีคำขวัญประจำใจบนหน้าอกว่า “เชื่อเถอะว่า ยังมีความดีอยู่ในโลก” จนกลายเป็นภาพคุ้นตาของผู้คนในเมืองชายฝั่งซานตาบาร์บารา

“สังคมของเราขาดสะพานเชื่อมระหว่างผู้สูงอายุกับคนอื่นๆ และรถสามล้อ คือ สะพานนั้น” จอห์น กล่าว

จอห์น โบตเนอร์ ขณะพาผู้สูงอายุออกท่องเที่ยว  (ที่มา Cycling Without Age Santa Barbara)

จอห์นเป็นอดีตครูในโรงเรียนมัธยมต้น และเป็นคนที่รักการปั่นจักรยานมาก ถึงขั้นใช้เวลาฮันนีมูนปั่นจักรยานกับภรรยา และยังปั่นจักรยานพาลูกชายแรกเกิดจากโรงพยาบาลกลับบ้าน ขณะที่เป็นครูเขายังเคยพานักเรียนปั่นจักรยานเดินทางไกลข้ามประเทศมาแล้ว

จอห์นเล่าว่า ครั้งแรกที่เขานำรถสามล้อไปยังบ้านพักคนชรา เขาบอกว่า เป็นครั้งแรกที่เขาเห็นผู้อยู่อาศัยบางคนหัวเราะคิกคักอย่างมีความสุข ทุกวันนี้ เขายังจับคู่เด็กมัธยมกับผู้สูงอายุให้นั่งรถสามล้อด้วยกัน เพื่อทำให้เกิดบทสนทนาข้ามรุ่นระหว่างคนรุ่นใหม่กับคนรุ่นเก่า

“พวกเขาคุยกันเรื่องชีวิต ดนตรี สิ่งที่เปลี่ยนไป จักรยานไม่ใช่จุดหมายปลายทาง แต่มันคือเครื่องมือที่ทำให้เราได้มองโลกจากมุมมองของเพื่อนร่วมทาง” จอห์นกล่าว

จอห์นเป็นผู้ประสานงานโครงการ Cycling Without Age หรือ CWA มาตั้งแต่ปี 2019 ด้วยร่างกายที่ยังแข็งแรงอย่างมากในวัย 70 ปี ทำให้เขาออกพาผู้คนท่องเที่ยวได้อย่างน้อยสัปดาห์ละสองครั้ง

Cycling Without Age ถือกำเนิดขึ้นที่โคเปนเฮเกน ประเทศเดนมาร์ก ในปี 2012 โดย โอเล คัสเซา จากความคิดหุนหันพลันแล่น ในการยืมรถสามล้อถีบมาใช้และชวนชายสูงอายุจากสถานดูแลผู้ป่วยออกไปนั่งรถเล่น

“ผู้สูงอายุเมื่อย้ายเข้าไปอยู่ในบ้านพักคนชรา โลกของพวกเขาก็เล็กลงเรื่อยๆ จนในที่สุดก็เหลือแค่การนั่งอยู่ในห้องสี่เหลี่ยมของตัวเอง” โอเล กล่าว

โอเลบอกว่า เขาเชื่อในการแก้ปัญหาที่ซับซ้อนและใหญ่โตด้วยวิธีที่เรียบง่ายมากๆ แม้รถสามล้อถีบจะไม่ใช่วิทยาศาสตร์ที่ซับซ้อนอย่างเช่น จรวด แต่มันก็สร้างผลกระทบได้อย่างมหาศาล

Cycling Without Age ในเดนมาร์ก (ที่มา Cycling Without Age)

จากการกระทำเล็กๆ ครั้งนั้น ส่งผลให้ขบวนการ CWA แพร่ขยายออกไปทั่วโลก ปัจจุบัน CWA เป็นองค์กรไม่แสวงหากำไรที่มีสาขามากกว่า 3,600 แห่ง มีอาสาสมัครกว่า 50,000 คน ใน 41 ประเทศ รวมถึงใน 25 รัฐของสหรัฐอเมริกา โดยแต่ละสาขาปรับรูปแบบให้เหมาะกับบริบทของแต่ละท้องถิ่น แต่ยึดหลักการร่วมกัน 5 ประการ คือ ความเอื้อเฟื้อ ความช้า การเล่าเรื่อง ความสัมพันธ์ และไร้ข้อจำกัดเรื่องวัย

โอเลบอกว่า รถสามล้อหนึ่งคันราคาประมาณ 10,000–15,000 ดอลลาร์ แต่เมื่อเทียบกับเงินที่ผู้คนต้องใช้ไปกับการดูแลผู้สูงอายุ เตียง รถเข็น และอื่นๆ เขาบอกว่า มันไม่ได้แพงเลย CWA บางสาขาได้รับการสนับสนุนจากเทศบาล ขณะที่ส่วนใหญ่พึ่งพาการระดมทุนและอาสาสมัครจากคนในชุมชน

จอห์นเล่าว่า บางครั้ง ผู้ร่วมทางของเขามีภาวะความจำเสื่อม และสูญเสียความสามารถในการพูดไปแล้ว แต่ความรู้สึกของพวกเขายังคงอยู่ การสั่นไหว สายลม และการมองโลกที่เคลื่อนผ่านไปด้วยกัน กลายเป็นภาษาร่วมของพวกเขา จอห์นบอกว่า พอพวกเขาเห็นดอกไม้ เห็นทะเล หรือเห็นนก จู่ๆ ความทรงจำก็ผุดขึ้นมา

มีงานวิจัยในปี 2020 พบว่า ผู้เข้าร่วมทางไปกับจักรยานสามล้อของ CWA มีอารมณ์และความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น การศึกษาในแคนาดาระยะเวลา 12 สัปดาห์กับผู้สูงอายุในสถานดูแลระยะยาว พบว่า การปั่นจักรยานช่วยเพิ่มความสุขในทันทีโดยที่ไม่ก่อให้เกิดความเหนื่อยล้าหรือสร้างความเจ็บปวด ขณะที่การประเมินโครงการนำร่องในสกอตแลนด์ พบความเชื่อมโยงของการปั่นของ CWA กับการลดความโดดเดี่ยวทางสังคม และเป็นประโยชน์ทั้งต่อผู้ร่วมทางและอาสาสมัคร

มีเรื่องราวน่าประทับใจจากอาสาสมัครนักปั่นมากมาย อาสาสมัครนักปั่นสามล้อของ CWA รายหนึ่งเล่าว่า เขาพาชายสูงอายุในบ้านพักคนชราซึ่งเป็นม่าย ออกไปนั่งรถ และพบว่า นั่นเป็นครั้งแรกที่ชายชรายิ้มนับตั้งแต่ภรรยาของเขาเสียชีวิต มีบ้านพักคราบางแห่ง นำกิจกรรมการปั่นจักรยานสามล้อพาเที่ยวของ CWA มาเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมประจำด้วย

เอลิซาเบธ ไรต์ วัย 97 ปี เธออาศัยอยู่ในบ้านพักผู้สูงอายุและเป็นเพื่อนร่วมทางของจอห์นมาหลายปี เอลิซาเบธเล่าเรื่องวัยเด็กของเธอที่รัฐอิลลินอยส์ เรื่องลูกหลาน สลับกับเสียงหัวเราะของทั้งคู่ผสานไปกับเสียงนก และเสียงคลื่นที่อยู่ไกลๆ และเสียงฮัมเบาๆ ของมอเตอร์ไฟฟ้าใต้เบาะที่นั่ง

ในห้วงเวลาที่ไม่เร่งรีบนี้ เรื่องราวในอดีตไหลทวนข้ามทศวรรษผ่านบทสนทนา ผู้ร่วมทางกลายเป็นนักเล่าเรื่อง ทำให้พวกเขากลับมามีตัวตนอีกครั้งในฐานะมนุษย์ที่มีชีวิต มีลมหายใจ และสำหรับอาสาสมัครนักปั่นสามล้อถีบ เป็นการเตือนใจถึงความหมายของการแก่ตัวลง และสำหรับจอห์น เขาบอกว่า ถือเป็นช่วงเวลาที่ดีที่สุดของวัน

“ผมปั่นสามล้อผ่านดาวน์ทาวน์มานับครั้งไม่ถ้วน แต่กับเพื่อนร่วมทางอย่างเอลิซาเบธ เธอทำให้รู้สึกเหมือนเป็นการเริ่มปั่นใหม่ทุกครั้ง” จอห์นกล่าว

ที่มา
‘The Right to Wind in Your Hair’