“โอกินาวา” เคยเป็นจังหวัดที่คนมีอายุยืนยาวที่สุดของญี่ปุ่น แต่ในการสำรวจครั้งล่าสุดเมื่อปี 2020 อายุขัยของชาวโอกินาวาร่วงลงมาอยู่อันดับที่ 43 จากทั้งหมด 47 จังหวัดของญี่ปุ่น นับว่าเป็นการร่วงหล่นที่รุนแรงมาก และคาดว่าผลการสำรวจครั้งใหม่ปี 2025 ที่จะมีการเผยแพร่เร็วๆ นี้ อายุขัยเฉลี่ยของชาวโอกินาวาจะลดลงอีก

ชาวโอกินาวา เมื่อราวหนึ่งชั่วอายุคนก่อน เคยได้รับการยอมรับว่า เป็นหนึ่งในกลุ่มคนที่มีอายุยืนยาวที่สุดในโลก และเป็นผู้อยู่อาศัยใน “บลูโซน” ที่มีเพียง 1 ใน 5 ของโลก ในที่ซึ่งมีการผสานกันระหว่าง อาหารเพื่อสุขภาพ วิถีชีวิต และทัศนคติเชิงบวก ซึ่งช่วยให้ชาวโอกินาวาในอดีตมีชีวิตยืนยาวและแข็งแรงจนถึงวัยชรา

“ทุกอย่างเปลี่ยนไปมากและเร็วมาก วิถีชีวิตของคนหนุ่มสาวในโอกินาวาเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง สามารถสรุปได้ด้วยคำเดียวว่า ความเป็นอเมริกัน” นายแพทย์ มาโกโตะ ซูซูกิ วัย 92 ปี ซึ่งยังทำงานเป็นหมอโรคหัวใจแบบพาร์ตไทม์ และเป็นผู้ร่วมก่อตั้งศูนย์วิจัยวิทยาศาสตร์อายุยืนยาวแห่งโอกินาวา กล่าว

นายแพทย์ มาโกโตะ ซูซูกิ วัย 92 ปี

ผู้หญิงโอกินาวาเคยครองอันดับหนึ่งด้านอายุยืนยาวถึง 7 ครั้ง ระหว่างปี 1975 ถึง 2005 แต่ภายในปี 2020 พวกเธอกลับหลุดจาก 10 อันดับแรกเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่เริ่มมีการบันทึกข้อมูลในปี 1965 และตกมาอยู่ในอันดับที่ 16

คุณหมอมาโกโตะเชื่อว่า ผลกระทบจากการมีฐานทัพสหรัฐจำนวนมากในจังหวัดส่งอิทธิพลต่อชุมชนโดยรวม การแพร่หลายของอาหารฟาสต์ฟู้ดซึ่งมาแทนอาหารดั้งเดิม การนิยมขับรถยนต์แทนการเดิน การเสพความบันเทิงในบ้านแทนการทำกิจกรรมกลางแจ้ง และการเสื่อมถอยของความรู้สึกของเป็นความชุมชน ล้วนส่งผลกระทบต่อสุขภาพของผู้คน

“มันค่อยเป็นค่อยไป แต่ผมเริ่มสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจนราวปี 2000 ซึ่งตอนนั้นอายุขัยยังดีและคงที่ทั้งชายและหญิง แต่หลังจากนั้นก็เริ่มลดลง” คุณหมอมาโกโตะกล่าว

คุณหมอบอกว่า ชาวโอกินาวามีอายุยืนยาวได้เพราะมีวัฒนธรรมอาหารเพื่อสุขภาพ อาหารหลักจะประกอบไปด้วยผักท้องถิ่น ผลไม้ สาหร่าย เต้าหู้ และเนื้อปลา โดยจะกินเนื้อหมูตุ๋นเพียงครั้งคราว ส่วนปริมาณอาหารที่กินก็ไม่มากจนเกินไป โดยจะถูกสอนตั้งแต่ยังเด็กว่า ให้หยุดกินเมื่อรู้สึกอิ่มประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์

คุณหมอยึดถือวิถีปฏิบัติดั้งเดิมเหล่านี้มาตลอดชีวิต ผนวกกับการใช้ชีวิตกลางแจ้ง ทั้งการเดินป่า ว่ายน้ำในทะเล และฝึกศิลปะการต่อสู้ ทำให้สามารถรักษาสุขภาพได้ดีมาจนล่วงเข้าวัย 90 ปี โดยที่สิ่งสำคัญที่สุดในชีวิตคือ “อิคิไก” หรือ “เหตุผลในการมีชีวิตอยู่” หลังจากภรรยาของเขาเสียชีวิตเมื่อ 5 ปีก่อน เขาก็มาเป็นอาสาสมัครทำงานพาร์ตไทม์ในโรงพยาบาลท้องถิ่น เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยสูงอายุมีเพื่อนคอยพูดคุยด้วย

“คนหนุ่มสาวไม่ค่อยสนใจสิ่งเหล่านี้อีกต่อไปแล้ว แต่บางทีการเปลี่ยนแปลงที่ใหญ่ที่สุด คือ ความเร็วของชีวิตสมัยใหม่ และสุขภาพทางจิตใจและจิตวิญญาณของเรา” คุณหมอมาโกโตะกล่าว

อาหารแบบโอกินาวา

รายงานการสำรวจปี 2020 ระบุว่า อายุขัยเฉลี่ยของผู้ชายญี่ปุ่นอยู่ที่ 81.49 ปี และอายุขัยเฉลี่ยผู้หญิงญี่ปุ่นอยู่ที่ 87.60 ปี เทียบกับอายุขัยเฉลี่ยของผู้ชายโอกินาวาอยู่ที่ 80.27 ปี  ขณะที่อายุขัยเฉลี่ยของผู้หญิงโอกินาวาอยู่ที่ 87.44 ปี

ปัจจุบัน จังหวัดชิงะ เป็นจังหวัดที่ผู้ชายมีอายุขัยยืนยาวที่สุดในญี่ปุ่น เฉลี่ย 82.73 ปี ในส่วนผู้หญิงอยู่ที่จังหวัดโอคายามะ ครองอันดับหนึ่งด้วยอายุขัยเฉลี่ย 88.29 ปี

รองศาสตราจารย์โทโมโกะ โอวาน ในวัย 60 ปี จากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยริวกิว ชี้ว่า มีปัจจัยอื่นๆ ที่อยู่เบื้องหลังการลดลงของอายุขัยเฉลี่ยในโอกินาวา

เธอบอกว่า ช่วงราว 20 ปีที่ผ่านมา มีชาวญี่ปุ่นจากแผ่นดินใหญ่ย้ายมาอยู่ที่โอกินาวาเป็นจำนวนมาก เพื่อเกษียณหรือเพื่อมีจังหวะชีวิตที่ช้าลง ขณะเดียวกันก็นำแนวคิดและทัศนคติของแผ่นดินใหญ่มาด้วย เช่น เรื่องอาหาร และวิถีชีวิต ซึ่งแตกต่างจากชาวโอกินาวา

“ฉันยังรู้สึกว่าเด็กๆ ที่นี่ต้องเผชิญแรงกดดันมากขึ้น เมื่อเข้าโรงเรียน พวกเขาต้องเริ่มเรียนหนักเพื่อสอบตั้งแต่อายุยังน้อย หากอยากเข้าเรียนมหาวิทยาลัยดีๆ พวกเขาไม่มีเวลาว่างมากเหมือนสมัยที่ฉันยังเด็ก นั่นไม่ใช่วิถีชีวิตดั้งเดิมของเรา” รองศาสตราจารย์โทโมโกะ กล่าว

ขณะที่คุณหมอมาโกโตะยกประเด็นเรื่องสายสัมพันธ์ทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปจากอดีต โดยบอกว่า สมัยก่อนผู้คนมีทัศนคติของการช่วยเหลือเกื้อกูลกัน คนในชุมชนจะคอยดูแลและช่วยเหลือกัน ซึ่งทุกวันนี้ เขาไม่แน่ใจว่าสิ่งนั้นในโอกินาวายังคงอยู่เหมือนเดิมหรือไม่

ที่มา
Japan’s Okinawa loses longevity crown as slow living makes way for faster, shorter future