รายงานฉบับล่าสุดเกี่ยวกับสถานะทาง “ประชาธิปไตย” ของประเทศในยุโรป เผยว่า ประชาธิปไตยในยุโรปถดถอยลงตลอดช่วง 5 ปีที่ผ่านมา โดยตัวชี้วัดเกินกว่าครึ่งตกต่ำลง โดยเฉพาะประเด็นเรื่องเสรีภาพพลเมือง การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม และความสุจริตเที่ยงธรรมในการเลือกตั้ง ถดถอยมากที่สุด

รายงาน The Global State of Democracy 2026 จัดทำโดย International Institute for Democracy and Electoral Assistance (IDEA) เผยแพร่ช่วงกลางเดือนกันยายนที่ผ่านมา ระบุว่า ระหว่างปี 2020 ถึง 2025 ยุโรปมีความถดถอยทางด้านประชาธิปไตยมากกว่าที่จะก้าวหน้า โดยตัวชี้วัดด้านประชาธิปไตย 77 รายการจากทั้งหมด 154 รายการมีแนวโน้มถดถอยลง ขณะที่มีปรับตัวดีขึ้นเพียง 42 รายการ และด้านที่พบความถดถอยบ่อยที่สุด คือ เสรีภาพของพลเมือง การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม และความสุจริตเที่ยงธรรมของการเลือกตั้ง

รายงานเผยว่า ประเทศยุโรปตะวันออก รวมถึงรัสเซีย มีสัดส่วนของการถดถอยด้านประชาธิปไตยมากที่สุดที่ 28 รายการ ขณะที่ส่วนอื่นๆ มีการถดถอยใกล้เคียงกัน ยุโรปกลาง 18 รายการ ยุโรปใต้ 16 รายการ และยุโรปเหนือและตะวันตก 15 รายการ

ขณะที่โปรตุเกสมีตัวชี้วัดด้านประชาธิปไตยลดลงถึง 6 ด้าน รวมถึงสิทธิและการมีส่วนร่วมทางการเมือง ขณะที่ยุโรปใต้ รายงานระบุว่า ไม่พบตัวชี้วัดใดที่ปรับดีขึ้นเลยตลอดช่วงเวลา 5 ปีที่ผ่านมา ขณะเดียวกันก็พบว่า เสรีภาพสื่อมวลชนในไอซ์แลนด์ อิตาลี และสหราชอาณาจักร ลดต่ำลง ส่วนในเดนมาร์ก และเยอรมนี พบว่า เสรีภาพในการแสดงออกของประชาชนลดต่ำลง และพบว่า การต่อสู้กับการทุจริตอ่อนแอลงในออสเตรีย ลิทัวเนีย ฟินแลนด์ สเปน และสโลวาเกีย

“ในขณะที่ความขัดแย้งรุนแรงเกิดขึ้นบ่อยครั้งมากกว่าช่วงเวลาใด ๆ ในรอบ 80 ปีที่ผ่านมา แนวโน้มต่าง ๆ แสดงให้เห็นว่า บริบทที่ไม่เป็นประชาธิปไตยและการถดถอยของประชาธิปไตยมีความสัมพันธ์กับการเกิดความขัดแย้งรุนแรงที่เพิ่มขึ้น” รายงานระบุ

รายงานชี้ว่า ประเด็นเรื่อง “ความมั่นคง” ที่สิ่งปรากฏร่วมกัน หลายรัฐบาลกำลังรับมือกับความกังวลเกี่ยวกับการก่อการร้าย แนวคิดทางการเมืองแบบสุดโต่ง เรื่องผู้อพยพ และความไม่สงบในสังคม ซึ่งมาตรการที่รัฐบาลหลายประเทศนำมาใช้เพื่อตอบสนองกับปัญหาเหล่านี้ อาจเริ่มส่งผลกระทบต่อเสรีภาพขั้นพื้นฐานของประชาชน

รายงานระบุว่า ในบรรดาประเทศที่มีความถดถอยทางประชาธิปไตย ยังคงมีการเลือกตั้งที่มีการแข่งขันกัน และสถาบันทางประชาธิปไตยส่วนใหญ่ยังคงทำงานได้ตามปกติ ซึ่งทำให้สังเกตเห็นการเสื่อมถอยในภาพรวมได้ยากขึ้น

เควิน คาซัส ซาโมรา เลขาธิการ IDEA กล่าวว่า รายงานฉบับนี้ไม่ได้กำลังบอกว่า ประชาธิปไตยของยุโรปกำลังตกอยู่ในอันตราย แต่สิ่งที่รายงานกำลังบอกถึงจุดอ่อนที่เพิ่มขึ้นในหลายด้าน และทิศทางที่กำลังมุ่งไป ก็ไม่ได้เป็นการพัฒนาคุณภาพประชาธิปไตยอย่างต่อเนื่องในแบบที่ชาวยุโรปจำนวนมากต้องการจะเห็น

“เราต้องปกป้องสิทธิบางประการ ประชาธิปไตยจะไม่มีความหมายหากปราศจากสิทธิเหล่านั้น หากผู้คนไม่มีเสรีภาพที่จะรวมตัวกันในพื้นที่สาธารณะ คบหาสมาคมกับผู้ที่มีแนวคิดเดียวกัน หรือแสดงออกถึงความเชื่อที่ยึดถืออย่างลึกซึ้งทั้งในพื้นที่ส่วนตัวและพื้นที่สาธารณะ ความเป็นไปได้ที่จะเกิดการแข่งขันทางการเมืองอย่างแท้จริงก็จะถูกจำกัดลงอย่างมาก” เลขาธิการ IDEA กล่าว

รายงานยังเปรียบเทียบสัดส่วนของความก้าวหน้าและการถดถอยด้านประชาธิปไตยทั่วโลก โดยจำแนกตามภูมิภาคเปรียบเทียบระหว่างปี 2025 กับปี 2020 พบว่า โดยภาพรวม ยุโรปและทวีปอเมริกามีการถดถอยมากที่สุด

“ท่ามกลางภาวะถดถอยของประชาธิปไตยที่ยังคงดำเนินต่อไป หลายประเทศกำลังเผชิญกับการบริหารประเทศที่ยึดโยงกับหลักประชาธิปไตยน้อยลง ทำให้เกิดความกังวลอีกครั้งว่า สถานการณ์เช่นนี้อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดความขัดแย้ง และสะท้อนถึงความจำเป็นในการหยุดยั้งแนวโน้มดังกล่าว” รายงานระบุ

ที่มา
Democracy declining in over half of Europe, study shows
The Global State of Democracy 2026: Democracy in an Age of Conflict