พันธุ์อาจ ชัยรัตน์
 

ฟิลิปปินส์ กำลังวาดฝันอันยิ่งใหญ่ในการยกระดับตัวเองจากฐานประกอบและทดสอบชิปแบบดั้งเดิม ไปสู่การเป็น "เจ้าพ่อ" หรือ “ผู้เล่นหลัก” ที่มีอำนาจต่อรองในห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์ระดับโลก ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศนี้เป็นเพียงฟันเฟืองในขั้นตอนท้ายน้ำ แต่ปัจจุบันรัฐบาลและภาคเอกชนกำลังผลักดันวิสัยทัศน์ใหม่ที่ต้องการก้าวข้ามขีดจำกัดเดิม เพื่อแย่งชิงส่วนแบ่งในอุตสาหกรรมที่มีมูลค่าสูงและมีความสำคัญต่อความมั่นคงของโลก

สิ่งที่ฟิลิปปินส์ต้องการทำ คือ การสร้างระบบนิเวศ (Ecosystem) ที่ครอบคลุมทั้งการออกแบบชิป เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) และการจัดการแร่ธาตุสำคัญ ซึ่งสอดรับกับกระแสการกระจายห่วงโซ่อุปทาน (China Plus One) ที่บริษัทข้ามชาติต้องการลดการพึ่งพาฐานผลิตเดิม พวกเขาไม่ได้ต้องการแค่โรงงานประกอบ แต่ต้องการเป็นศูนย์กลางนวัตกรรมที่กำหนดทิศทางเทคโนโลยีในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก (APAC) ได้

ความฝันนี้ถูกตกผลึกออกมาเป็นรูปธรรมผ่านโครงการ "Pax Silica" ซึ่งเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรม AI และเทคโนโลยีขั้นสูงที่นำโดยสหรัฐอเมริกา โดยมีการเสนอโครงการครั้งแรกในเดือนธันวาคม 2025 และฟิลิปปินส์ได้ตัดสินใจเข้าร่วมเป็นเจ้าภาพในพื้นที่ New Clark City จังหวัดทาร์ลัค เพื่อหวังดึงดูดเม็ดเงินลงทุนมหาศาลเข้าสู่ประเทศ

เป้าหมายหลักของ Pax Silica ในสายตาภูมิรัฐศาสตร์ คือ การสร้างความมั่นคงทางห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์และ AI เพื่อลดการพึ่งพาจีน โดยมีกลุ่มพันธมิตรระดับโลกเข้าร่วมสนับสนุน ได้แก่ สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ สิงคโปร์ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ออสเตรเลีย และสหราชอาณาจักร ทำให้โครงการนี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องเศรษฐกิจ แต่เป็นเรื่องของความมั่นคงระดับชาติ

ในมุมมองของภาครัฐและนักลงทุน โครงการนี้ถูกมองว่าเป็นโอกาสทองที่จะสร้างงานให้กับชาวฟิลิปปินส์ได้ถึง 300,000 ตำแหน่ง และสร้างธุรกิจใหม่ๆ ให้เกิดขึ้นได้เร็วที่สุดภายในปี 2027 เอกอัครราชทูตฟิลิปปินส์ประจำสหรัฐฯ ยังระบุด้วยว่า รายได้จากโครงการนี้จะช่วยให้ประเทศสามารถเสริมสร้างความแข็งแกร่งทางทหารได้เอง โดยไม่ต้องพึ่งพาความช่วยเหลือจากต่างชาติเพียงอย่างเดียว

ทว่าในมุมของวงการวิจัยสิ่งแวดล้อมและภาคประชาสังคม Pax Silica กลับถูกมองว่าเป็น "ฝันร้ายทางนิเวศวิทยา" (Eco-nightmare) โครงการขนาดมหึมานี้ต้องใช้พื้นที่กว่า 1,600 เฮกตาร์ และต้องการพลังงานไฟฟ้าสูงถึง 3 กิกะวัตต์ พร้อมกับการใช้น้ำปริมาณมหาศาลสำหรับระบบระบายความร้อน ซึ่งเป็นภาระที่หนักอึ้งต่อทรัพยากรธรรมชาติ

กลุ่มเกษตรกร ชาวประมง และนักกิจกรรมสิ่งแวดล้อมได้ออกมาประท้วงและแสดงความกังวลอย่างหนัก โดยมีการชุมนุมที่ถนน Kalaw Avenue ในกรุงมะนิลาเมื่อเดือนกรกฎาคม 2026 พวกเขาเตือนว่า ความต้องการทรัพยากรที่มากเกินไปนี้จะส่งผลกระทบต่อที่ดินเกษตรกรรม พื้นที่บรรพบุรุษ และอาจก่อให้เกิดวิกฤตการขาดแคลนน้ำและไฟฟ้าในชุมชนโดยรอบ

ในฝั่งของภาคเอกชนและนักลงทุน ความกังวลหลักคือ โครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานที่เปราะบางของฟิลิปปินส์ การดึงไฟฟ้า 3 กิกะวัตต์เข้าสู่ระบบอาจกระตุ้นให้เกิดปัญหาไฟดับเป็นวงกว้าง และจะยิ่งดันให้ค่าไฟฟ้าซึ่งปัจจุบันสูงเป็นอันดับต้นๆ ของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พุ่งสูงขึ้นไปอีก จนอาจกระทบต่อขีดความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว

เมื่อมองผ่านเลนส์ของระบบนิเวศนวัตกรรมใน APAC เพื่อนบ้านและคู่แข่งต่างจับตามองความเคลื่อนไหวนี้ด้วยความระมัดระวัง แม้ฟิลิปปินส์จะมีจุดเด่นด้านบุคลากรที่สื่อสารภาษาอังกฤษได้ดีและเหมาะกับการทำงานร่วมกับบริษัทตะวันตก แต่ความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐานระดับฮาร์ดแวร์ยังคงเป็นเครื่องหมายคำถามใหญ่เมื่อเทียบกับฐานผลิตอื่นในภูมิภาค

ความสำเร็จของความฝันนี้จึงขึ้นอยู่กับความสามารถในการบริหารจัดการความขัดแย้งระหว่าง "การเติบโตทางเศรษฐกิจ" กับ "ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม" หากฟิลิปปินส์ไม่สามารถแก้ปัญหาพลังงานและข้อกังวลของภาคประชาชนได้ โครงการ Pax Silica อาจกลายเป็นชนวนความขัดแย้งภายในประเทศที่บั่นทอนเสถียรภาพ แทนที่จะเป็นใบเบิกทางสู่ความมั่งคั่ง

ท้ายที่สุด ความพยายามของฟิลิปปินส์ในการก้าวขึ้นเป็นเจ้าพ่อเซมิคอนดักเตอร์คือ การเดิมพันครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์สมัยใหม่ของประเทศ เป็นความกล้าได้กล้าเสียที่ผสมผสานระหว่างโอกาสทางภูมิรัฐศาสตร์และความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมที่เดิมพันด้วยอนาคตของชาติ

หันมามอง "พี่ไทย" กันบ้าง ประเทศไทยมีฐานอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ที่เก่าแก่ แต่กลับยังมีวิสัยทัศน์ที่ยังไม่ดุดันและชัดเจน ในโปรเจกต์ "Siam Silica" เพื่อนำเอาแนวทางแบบ Pax Silica ที่ฟิลิปปินส์ไปเข้าร่วม ซึ่งแม้จะเป็นไอเดียที่ท้าทายและสะท้อนให้เห็นว่าเอกชนไทยบางคนยังมีความทะเยอทะยาน แต่หากขาดการสนับสนุนเชิงนโยบาย และทรัพยากรที่จริงจังจากรัฐบาล และขาดการแก้ปัญหาโครงสร้างพื้นฐานระดับชาติ ไอเดียนี้ก็คงเป็นได้แค่ความฝันอีกความฝันหนึ่ง ในขณะทีฟิลิปปินส์อาจจะกำลังก้าวข้ามไปไกลแล้ว