การคุกคามทางเพศ ยังคงเป็นปัญหาใหญ่ของสังคมไทย โดยปัจจุบัน เด็กและเยาวชนมีโอกาสถูกล่วงละเมิดทางเพศเพิ่มมากขึ้น ทั้งจากสื่อออนไลน์และคนใกล้ตัว

จากสถิติการคุกคามทางเพศที่รวบรวมโดย กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) เผยว่า ในรอบ 3 ปีที่ผ่านมา มีผู้ถูกคุกคามเพิ่มสูงขึ้น โดยปี 2566 พบว่า มีผู้ถูกกระทำจากคนในครอบครัว 316 ราย คนนอกครอบครัว 445 ราย, ปี 2567 มีผู้ถูกกระทำจากคนในครอบครัวเพิ่มเป็น 408 ราย คนนอกครอบครัว 606 ราย และปี 2568 มีผู้ถูกกระทำจากคนในครอบครัว 329 ราย คนนอกครอบครัว 540 ราย โดยในปี 2568 มีจำนวนพบว่าเด็กและเยาวชนหญิงที่ถูกกระทำมากถึง 703 ราย  และเป็นเด็กและเยาวชนชาย จำนวน 92 ราย

ประเด็นการคุกคามทางเพศ นำไปสู่การผลักดันการอบรมเยาวชนในสถานศึกษาใน โครงการส่งเสริมความรู้เรื่องความเท่าเทียมระหว่างเพศ การคุกคามทางเพศ และหลักความยินยอม โดย ธัญวัจน์ กมลวงศ์วัฒน์ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และที่ปรึกษา มูลนิธิ วิน วิน ร่วมกับ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี, บริษัท ศิริ ออฟฟิศเชียล จำกัด, มูลนิธิหอแก้วสีรุ้ง และ Impulse Bangkok  

โครงการดังกล่าวได้รับการสนับสนุนจาก กองทุนส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศ กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ โดยจัดอบรมครั้งแรกที่ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคมที่ผ่านมา เพื่อสร้างความตระหนักรู้ให้กับนักศึกษาถึงปัญหาการคุกคามทางเพศ สิทธิ ความเสมอภาค การเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และหลักความยินยอม ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการอยู่ร่วมกันในสังคมปัจจุบัน โดยมีนักศึกษา อาจารย์ และบุคลากรทางการศึกษาเข้าร่วมกิจกรรมรวม 140 คน

ธัญวัจน์ กล่าวว่า แม้ประเทศไทยจะมีการแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา โดยการเพิ่มนิยามเรื่องการคุกคามทางเพศ แต่ปัญหาการคุกคามทางเพศยังคงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งในสถานศึกษา สถานที่ทำงาน และทางสื่อสังคมออนไลน์ สะท้อนให้เห็นว่า การมีกฎหมายเพียงอย่างเดียว ยังไม่สามารถเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและวัฒนธรรมของสังคมได้อย่างสมบูรณ์

“กฎหมายเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลง แต่การสร้างสังคมที่ปลอดภัยต้องอาศัยการเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรม ความคิด และพฤติกรรมของผู้คนควบคู่กันไป หากเราต้องการลดการคุกคามทางเพศอย่างยั่งยืน การสร้างความเข้าใจเรื่องสิทธิและหลักความยินยอม (Consent) ต้องเริ่มตั้งแต่ในสถานศึกษา เพราะนักศึกษาในวันนี้จะเป็นกำลังสำคัญของสังคมในวันข้างหน้า” ธัญวัจน์กล่าว

ในการอบรม มีวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิจากหลากหลายสาขา มาร่วมบรรยายและถ่ายทอดความรู้ประสบการณ์เกี่ยวกับปัญหาการคุกคามทางเพศ ความเท่าเทียมทางเพศ และการสร้างสังคมที่เคารพสิทธิของผู้อื่น

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จเร สิงหโกวินท์ จากคณะพัฒนาสังคมและยุทธศาสตร์การบริหาร สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (NIDA) หนึ่งในวิทยากร ยกตัวอย่างการเคลื่อนไหวของ #MeToo ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ระดับโลกทำให้ผู้เสียหายจากการถูกละเมิดทางเพศจำนวนมาก กล้าออกมาเปิดเผยประสบการณ์ของตนเอง และเป็นแรงผลักดันสำคัญให้คนทั่วโลกกล้าเปิดเผยตัวว่า เคยถูกคุกคามทางเพศผ่านสื่อออนไลน์ เป็นการสร้างความตระหนักรู้ว่า การคุกคามทางเพศไม่ได้เป็นเรื่องส่วนบุคคลแต่เป็นเรื่องโครงสร้างอำนาจ

เรืองรวี พิชัยกุล ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยบทบาทหญิงชายเพื่อการพัฒนา (GDRI) อธิบายว่า การคุกคามทางเพศไม่ได้เกิดจากพฤติกรรมของบุคคลเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับ บทบาททางเพศ (Gender Roles) และการให้คุณค่าระหว่างเพศที่ไม่เท่าเทียมกัน และยังได้แบ่งปันประสบการณ์ประสบการณ์ในตอนวัยเด็กที่เดินทางเข้ามาในกรุงเทพฯ ก็เคยถูกคุกคามทางเพศในรถโดยสารประจำทางซึ่งเป็นขนส่งมวลชนสาธารณะ

ขณะที่ ซีซ่า ฤทธิวงศ์ ผู้อำนวยการสำนักสิทธิมนุษยชนและความยั่งยืน สมาคมฟ้าสีรุ้งแห่งประเทศไทย ให้ความสำคัญกับประเด็น อัตลักษณ์ทับซ้อน (Intersectionality) โดยชี้ให้เห็นว่า ผู้มีความหลากหลายทางเพศจำนวนมากต้องเผชิญความเปราะบางจากหลายปัจจัยพร้อมกัน ไม่ว่าจะเป็นเพศสภาพ อัตลักษณ์ทางเพศ ทำให้มีความเสี่ยงต่อการถูกคุกคามทางเพศและการเลือกปฏิบัติสูงกว่าเพศอื่นๆ

ในการอบรม ยังเปิดให้มีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น การวิเคราะห์กรณีศึกษา เพื่อให้นักศึกษาที่เข้าร่วมการอบรมมีความเข้าใจที่มากขึ้นเกี่ยวกับความเท่าเทียมทางเพศ หลักความยินยอม (Consent) การป้องกันการคุกคามทางเพศ แนวทางการรับมือเมื่อเกิดเหตุ รวมถึงช่องทางการขอความช่วยเหลือ พร้อมสร้างเครือข่ายการสื่อสารและพื้นที่ปลอดภัย (Safe Space) สำหรับการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ในสถานศึกษา

ธัญวัจน์ย้ำว่า การสร้างสังคมที่เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ไม่ใช่ภารกิจของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่ต้องอาศัยความร่วมมือของภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาคประชาสังคม ภาคเอกชน และประชาชนทุกคน

“การเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนไม่ได้เกิดขึ้นเพียงจากการออกกฎหมาย แต่เกิดขึ้นเมื่อกฎหมาย องค์ความรู้ และวัฒนธรรมการเคารพสิทธิของกันและกัน เดินไปข้างหน้าพร้อมกัน” ธัญวัจน์กล่าว