“ก้นบุหรี่” เป็นหนึ่งในขยะที่พบมากที่สุดถึงราว 4.5 ล้านล้านชิ้นในแต่ละปี ขณะเดียวกัน ก็มีส่วนประกอบทั้งพลาสติก โลหะหนัก และสารพิษอื่นๆ หลายชนิด ทั้งยังย่อยสลายยาก และกำจัดออกจากสิ่งแวดล้อมได้ยากมาก

ที่เนเธอร์แลนด์ กำลังประสบกับปัญหาขยะก้นบุหรี่เช่นกัน คาดว่า มีการทิ้งขยะก้นบุหรี่จำนวนหลายร้อยล้านชิ้น ที่ทำให้เทศบาลต่างๆ ต้องใช้งบประมาณถึงปีละ 36 ล้านยูโร เพื่อเก็บกวาดขยะก้นบุหรี่เหล่านี้

ในการช่วยรับมือกับปัญหานี้ บริษัทแห่งหนึ่งซึ่งทำธุรกิจ ฟู้ดทรัค ชื่อ WasteBar นำเสนอไอเดียใหม่ ด้วยการเชิญชวนให้ประชาชนนำก้นบุหรี่ที่เก็บรวบรวมจากที่ต่างๆ มาแลกซื้อ poffertjes หรือ แพนเค้กรสหวานหอมกลิ่นเนย เพื่อปรับเปลี่ยนทัศนคติของผู้คนต่อขยะ

ในงานเทศกาล Het Vrije Westen ซึ่งเป็นการรำลึกถึงการเป็นอิสระจากการยึดครองของนาซีเยอรมันในสงครามโลกครั้งที่ 2 งานจัดขึ้นที่สวนเวสเตอร์พาร์ค ในกรุงอัมสเตอร์ดัม เมื่อต้นเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา WasteBar นำรถฟู้ดทรัคที่ตกแต่งด้วยคำขวัญสะดุดตา เช่น “อย่าปล่อยให้ขยะสูญเปล่า” และ “นำขยะมาแลกแพนเค้ก” มาจอดรับแลกขยะก้นบุหรี่จากคนที่มาร่วมเทศกาล

ในการแลกเปลี่ยนนี้ ก้นบุหรี่ ถูกกำหนดให้มีค่าเทียบเท่าเงินสด โดยก้นบุหรี่ 20 ชิ้น สามารถแลกแพนเค้ก poffertjes ได้หนึ่งจาน, ผลไม้และลูกกวาด มีราคาเท่ากับขยะก้นบุหรี่ 15 ชิ้น ส่วนเครื่องดื่ม แลกด้วยขยะก้นบุหรี่ 10 ชิ้น เป็นต้น  นอกจากนี้ ฟู้ดทรัคยังเปิดรับขยะพลาสติกด้วย โดยขยะพลาสติก 15 ชิ้น สามารถแลกแพนเค้กได้หนึ่งจาน

ในงานเทศกาลที่เวสเตอร์พาร์ค มีเด็กๆ เก็บขยะก้นบุหรี่มาแลกแพนเค้กรวมแล้วถึง 6,000 ชิ้น ซึ่งเทียบเท่ากับแพนเค้ก 300 จาน

โนรีน ฟาน โฮลสไตน์ ผู้ประกอบการชาวดัตช์ เจ้าของไอเดียนี้ สร้างแคมเปญขยะแลกอาหารจากประสบการณ์ที่เคยช่วยแก้ปัญหาขยะชายหาดจากการอยู่ที่อินเดียนาน 17 ปี เมื่อกลับมายังมายังบ้านเกิด เธอพบว่าที่เนเธอร์แลนด์ก็ต้องการโครงการลักษณะเดียวกัน จึงนำแนวคิดนี้มารวมเข้ากับมูลนิธิที่ทำร่วมกับผู้ประกอบการอีกคน คือ ลลิตา ฟาน ลัมส์เวียร์เดอ และร่วมกันเปิดตัวฟู้ดทรัค WasteBar ในปี 2022

“ตอนแรกฉันไม่แน่ใจว่า คนจะรู้สึกกลัวหรือรังเกียจการเก็บของจากพื้นไหม แต่ตั้งแต่วันแรก ทุกอย่างมีแต่พลังบวก” โนรีนกล่าว

โครงการขยะก้นบุหรี่แลกแพนเค้ก ได้รับการสนับสนุนด้านการเงินจากทั้งเงินอุดหนุนและงบประมาณของเทศบาล โดย WasteBar ออกงานตามที่ต่างๆ มาแล้วมากกว่า 50 งาน และเก็บรวบรวมขยะก้นบุหรี่ได้เกินกว่า 500,000 ชิ้น โดยที่บางส่วนถูกนำไปใช้ในนิทรรศการศิลปะ และส่วนที่เหลือกำลังรอการนำไปกำจัดอย่างเหมาะสม

โนรีนบอกว่า ตอนนี้เธอมีขยะก้นบุหรี่อยู่ในถังที่สวนหลังบ้านประมาณแสนชิ้น และหวังว่า ในปีนี้จะหาพันธมิตรด้านการรีไซเคิลได้

โนรีนยอมรับว่า ฟู้ดทรัคเพียงคันเดียวคงแก้ปัญหาไม่ได้ทั้งหมด เธอบอกว่า ต่อให้ออกงานถึง 500 งานต่อปี ก็ยังแก้ปัญหาขยะก้นบุหรี่ได้ไม่หมดอยู่ดี แต่เธอหวังว่าจะสร้าง “การเปลี่ยนแปลงทางความคิด” เกี่ยวกับขยะ และปลูกฝังทัศนคติให้กับเด็กๆ เกี่ยวกับเรื่องการทิ้งขยะ

โนรีนมองว่า WasteBar เป็นวิธีสร้างสรรค์ที่ส่งเสริมแนวคิด omdenken ซึ่งเป็นคำภาษาดัตช์ หมายถึง “การคิดใหม่” หรือ การพลิกมุมมองจากปัญหาให้เป็นโอกาส

“เราคุ้นเคยกับการจ่ายด้วยเงินตรา แต่เมื่อคุณทำให้ของไร้ค่าอย่างขยะเกิดมีมูลค่าขึ้นมา ผู้คนก็จะเริ่มมองสิ่งต่างๆ ด้วยมุมมองที่เปลี่ยนไป” โนรีนกล่าว

ที่มา
Cigarette butts for free food? How one group is asking people to rethink litter